گلخانه هیدروپونیک چیست؟ کاربرد و مزایای استفاده از آن

با توجه به افزایش جمعیت و کمبود منابع طبیعی و بحران آب، لازم است کشاورزی شکل نوین‌تری به خود بگیرد و کارآمدتر پیش برود. برای رسیدن به این هدف می‌توان شاهد ظهور سیستم‌های هیدروپونیک بود. استفاده از این روش می‌تواند بهره‌وری را افزایش داده و میزان کیفیت تولیدات را بهبود دهد. در این مقاله تصمیم داریم 0 تا 100 گلخانه هیدروپونیک را بررسی کنیم. در این مقاله از شرکت کشاورزی رز همراه ما باشید و اطلاعات خود را افزایش دهید.

هیدروپونیک به چه معناست؟

هیدروپونیک به معنای کشت در آب است. در این سیستم گیاهان در خاک کاشته نمی‌شوند و صرفا با استفاده از آب و محلول‌های غذایی آن رشد می‌کنند. در حقیقت عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در آب حل شده و از این طریق در اختیار گیاه قرار می‌گیرد. گیاه می‌تواند با استفاده از این ترکیبات رشد و نمو کند. روش‌های متعددی برای اجرای هیدروپونیک وجود دارند که هدف تمام آن‌ها حذف خاک و استفاده از محلول‌های غذایی است.

گلخانه هیدروپونیک چیست؟

گلخانه هیدروپونیک، شکل نوین گلخانه‌های سنتی است که در آن علاوه بر استفاده از سیستم کشت بدون خاک، از تجهیزات مدرن  استفاده می‌شود؛ مانند سازه استاندارد، سیستم تهویه و پوشش مناسب از جمله پلاستیک گلخانه مقاوم در برابر UV.در این گلخانه شرایط رشد گیاهان مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و مطابق با نوع گیاه تنظیم می‎شود. این اقدام سبب می‌شود تولید افزایش پیدا کند، کیفیت محصولات بالا برود و منابع غذایی به صورت بهینه مصرف شوند.

تأسیس گلخانه هیدروپونیک چگونه است؟

راه‌اندازی گلخانه هیدروپونیک تنها به نصب تجهیزات کشت بدون خاک محدود نمی‌شود. برای اینکه این سیستم عملکرد مناسبی داشته باشد، باید تمام اجزای گلخانه به‌صورت اصولی طراحی و اجرا شوند. مراحل کلی احداث گلخانه هیدروپونیک به شرح زیر است:

• انتخاب محل مناسب: زمین باید به آب باکیفیت، برق، مسیر دسترسی مناسب و نور کافی دسترسی داشته باشد.
• احداث سازه گلخانه: سازه فلزی استاندارد نصب شده و با پوشش مناسب، مانند پلاستیک گلخانه مقاوم در برابر اشعه UV، پوشانده می‌شود تا شرایط محیطی قابل کنترل باشد.
• نصب تجهیزات محیطی: سیستم تهویه، فن، پد خنک‌کننده، سیستم گرمایشی و در صورت نیاز تجهیزات کنترل رطوبت و نور نصب می‌شوند.
• اجرای سیستم هیدروپونیک: با توجه به نوع محصول، یکی از سیستم‌های NFT، قطره‌ای، کشت شناور یا سایر روش‌های هیدروپونیک اجرا می‌شود و مخزن محلول غذایی، پمپ‌ها و لوله‌کشی نیز نصب خواهند شد.
• تنظیم محلول غذایی: محلول حاوی عناصر غذایی تهیه شده و pH و EC آن متناسب با گیاه تنظیم می‌شود.
• کاشت و مدیریت کشت: پس از انتقال نشا، شرایطی مانند دما، نور، رطوبت، pH، EC و آبیاری به‌صورت مداوم پایش و تنظیم می‌شوند تا گیاه بهترین رشد را داشته باشد.

اگرچه هزینه اولیه احداث گلخانه هیدروپونیک نسبت به گلخانه‌های سنتی بیشتر است، اما در صورت طراحی صحیح، انتخاب تجهیزات استاندارد و مدیریت مناسب، این هزینه با افزایش عملکرد، کاهش مصرف آب و تولید محصول باکیفیت در بلندمدت جبران خواهد شد.

نکته: یکی از مهم‌ترین بخش‌های تأسیس گلخانه هیدروپونیک، انتخاب پوشش مناسب گلخانه است. استفاده از پلاستیک گلخانه باکیفیت و مقاوم در برابر اشعه UV، علاوه بر افزایش عمر پوشش، به حفظ دمای مناسب، کاهش تنش گیاه و بهبود راندمان تولید کمک می‌کند.

انواع سیستم‌های هیدروپونیک در گلخانه

برای احداث یک سیستم هیدروپونیک در گلخانه می‌توان از روش‌های مختلفی بهره برد. هر کدام از این روش‌ها دارای مزایای خاص خود بوده و متفاوت خواهند بود. در ادامه به بررسی این روش‌ها می‌پردازیم.

 سیستم جریان فیلم مواد مغذی (NFT)

در NFT محلول غذایی درون کانال‌هایی حرکت می‌کند و پیوسته به ریشه گیاه می‌رسد. استفاده از این روش برای سبزیجاتی همچون کاهو و اسفناج مناسب خواهد بود.

 کشت شناور (Deep Water Culture)

در این روش گیاهان روی یک سکوی معلق قرار گرفته و ریشه آن‌ها داخل آب شناور می‌مانند. آب حاوی مواد غذایی بسیار زیادی است که می‌تواند باعث رشد بیشتر گیاه شود. استفاده از این روش برای کشت حجیم مناسب است.

آئروپونیک (Aeroponics)

این روش از جمله پیشرفته‌ترین روش‌های کشت نوین محسوب می‎شود. در آئروپونیک ریشه گیاهان در هوا معلق خواهد بود و محلول غذایی از طریق مه به آن‌ها می‎رسد.

سیستم قطره‌ای (Drip System)

در سیستم قطره‌ای محلول غذایی می‌تواند به صورت دقیق کنترل شود و به میزان معینی به گیاه برسد. این روش می‌کوشد با استفاده از تجهیزات آبیاری قطره‌ای مانند لوله یا نوار تیپ و آبیاری محلول‌های مورد نیاز گیاه را به صورت قطره‌ای به آن برساند.

سیستم بالا-پایین (Ebb and Flow)

در این روش از هیدروپونیک محلول غذایی می‌تواند به صورت دوره‌ای وارد بستر گردد و پس از گذشت مدت زمانی تخلیه شود. برای استفاده از این روش لازم است میزان دقیق مواد غذایی و زمان مناسب تعیین گردد.

مزایای گلخانه‌های هیدروپونیک

بدون شک ترویج گلخانه‌های هیدروپونیک می‌تواند مزایای زیادی را به همراه داشته باشد. این روش با حذف منبع خاک می‌تواند تا حد زیادی وابستگی صنعت کشاورزی به وجود بستر خاکی را از بین ببرد. در ادامه به برخی دیگر از مزایای این روش اشاره می‌کنیم.

کاهش شدید مصرف آب

در کشاورزی‌های سنتی، بیش از 70 درصد آب مصرفی از بین می‌رود و تبخیر و یا حتی نشت می‎شود. با استفاده از سیستم هیدروپونیک می‌توان آب را به گردش آورد و از تبخیر آن جلوگیری نمود. این مزیت برای محل‌هایی که با کمبود آب مواجه هستند، چشمگیر خواهد بود.

 رشد سریع‌تر و عملکرد بیشتر

در گلخانه‌های هیدروپونیک ریشه گیاه در معرض مواد غذایی قرار دارد. این امر کمک می‌کند گیاه رشد سریع‌تری داشته و محصولات باکیفیت‌تری ارائه دهد. برای مثال گیاه کاهو در گلخانه‌های هیدروپونیک بعد از 30 روز به محصول‌دهی می‌رسد که در مقایسه با گلخانه سنتی 20 روز زودتر است.

محصولات با کیفیت‌تر

محصولات به دست آمده از گلخانه هیدروپونیک دارای عطر، طعم و ارزش غذایی بیشتری هستند. در این روش گیاه مواد غذایی مورد نیاز خود را دریافت می‌کند و استفاده از آفت‌کش و سموم به حداقل می‌رسد.

عدم وابستگی به خاک

در مناطقی که خاک کشاورزی فقیر است و شور محسوب می‌گردد، می‌توان از هیدروپونیک بهره برد. این سیستم کشت در فضاهایی همچون پشت‌بام، گلخانه و حتی بیابان نیز قابل اجرا خواهد بود.

کشت عمودی و استفاده حداکثری از فضا

با کمک کشت هیدروپونیک می‌توان از فضا حداکثر بهره را برد. استفاده از این روش کمک می‎کند بتوان از سازه‌های چندطبقه استفاده کرد و در ارتفاع نیز گیاه پرورش داد.

کاهش آفات و بیماری‌ها

اگر بستر رشد گیاه خاک نباشد، بسیاری از آفات ریشه‌ای و بیماری‌های قارچی به وجود نخواهند آمد. پرورش گیاه در گلخانه‌های هیدروپونیک می‌تواند احتمال شیوع بیماری‌ها را تا حد زیادی کاهش دهد.

معایب و چالش‌های گلخانه هیدروپونیک

در کنار مزایای بی‌شمار استفاده از گلخانه‌های هیدروپونیک، این گلخانه‌ها معایبی نیز به همراه خواهند داشت. تاکید کنیم معایب‌های این روش در قیاس با مزایای آن محدود بوده و قابل کنترل هستند. به همین دلیل در کشورهای توسعه یافته میزان توسعه گلخانه هیدروپونیک قابل توجه و روزافزون است. برخی از این چالش‌ها عبارتند از:

سرمایه‌گذاری اولیه بالا

هزینه نصب و راه‌اندازی اولیه سیستم‌های هیدروپونیک بالا و قابل توجه است. بسته به نوع تجهیزات الکترونیکی، سیستم‌های تهویه، پمپ، نور مصنوعی و سایر تجهیزات کنترلی کارخانه نوار تیپ کشاورز این هزینه متغیر خواهد بود.

نیاز به دانش و آموزش تخصصی

برای استفاده از این روش لازم است تمامی شرایط از جمله pH، EC، ترکیب محلول‌های غذایی، نوردهی و … مورد بررسی قرار گیرند. برای پیگیری این امر لازم است آموزش تخصصی وجود داشته باشد و فرد توسعه دهنده از تجربه و مهارت لازم برخوردار گردد.

وابستگی شدید به فناوری و برق

متاسفانه این سیستم کشت به برق زیادی نیاز خواهد داشت. اگر برق قطع شود و سیستم پمپاژ خراب گردد، گیاهان مورد کشت در معرض خطر قرار می‌گیرند. وجود ژنراتور در گلخانه‌های هیدروپونیک ضروری است.

محدودیت در نوع گیاهان

این روش کشت برای تمامی گیاهان مناسب نخواهد بود. برخی از گیاهان همچون درختان بزرگ، گیاهان ریشه‌ای مانند بذر خیار گلخانه‌ای برای کشت در این روش مناسب نیستند. این گیاهان برای رشد به بستر خاکی نیاز خواهند داشت.

کاربردهای گلخانه هیدروپونیک

گلخانه هیدروپونیک می‌تواند در مواردهای مختلفی کاربرد داشته باشد. عمده‌ترین کاربرد این گلخانه کشت گیاهان مورد نیاز در زندگی روزمره است. در ادامه به برخی از این کاربردها اشاره می‌کنیم.

• کشاورزی شهری: در شهرهای بزرگ می‌توان روی بام ساختمان‌ها و فضاهای متروکه گلخانه هیدروپونیک تعبیه کرد. این گلخانه‌ها می‌توانند غذای تازه ساکنان شهرهای بزرگ را تامین کنند.
• کشت صنعتی و صادرات: محصولات تولید شده در گلخانه‌های هیدروپونیک کیفیت بالایی دارند و از ماندگاری بیشتری نیز برخوردار هستند. ازاین‌رو می‌توانند به کشورهای اروپایی و توسعه‌یافته صادر شوند.
• تولید مواد غذایی در شرایط بحرانی: در شرایط بحرانی که کشورها دچار جنگ می‎شوند و مناطق غیرقابل کشت وجود دارد، می‌توان از این سیستم بهره برد. سیستم هیدروپونیک می‌تواند در زمان کمی محصولات باکیفیت کشاورزی عرضه کند.
• کاربردهای آموزشی و تحقیقاتی: در بسیاری از مراکز تحقیقاتی و دانشگاه‌ها از سیستم هیدروپونیک استفاده می‎‌شود. این سیستم می‌تواند برای آموزش، پژوهش و نیز آزمایش مورد استفاده قرار بگیرد.

آینده هیدروپونیک

مطابق با پیش‌بینی‌ها انتظار می‌رود تا سال 2030 بخش قابل توجهی از کشت صیفی‌جات مربوط به گلخانه هیدروپونیک باشد. ورود فناوری‌های نوین همچون اینترنت اشیا (IoT)، هوش مصنوعی، سنسورهای محیطی و استفاده از انرژی‌های پاک (خورشیدی و بادی) سبب شده این صنعت به طور چشمگیری پیشرفت نماید.

جمع‌بندی

احداث گلخانه هیدروپونیک از جمله روش‌های نوین کشت و پرورش گیاهان است. این روش می‌کوشد با حذف بستر خاکی رشد گیاه و رساندن مواد غذایی مورد نیاز به آن، سبب تولید محصولات باکیفیت گردد. در حقیقت استفاده از گلخانه هیدروپونیک می‌تواند در شرایط کمبود آب، رشد جمعیت و وجود فضای محدود کشاورزی یک راهکار موثر باشد. اگرچه هزینه اولیه این روش بالا قلمداد می‌شود اما با برنامه‌ریزی مناسب، دانش کافی و مدیریت هوشمند می‌توان سودآوری زیادی را از این طریق کسب نمود. 

 

جهت استعلام قیمت پلاستیک گلخانه پرشین یزد  با ما در ارتباط باشید.

 

سوالات متداول