کود دی آمونیوم فسفات چیست؟

کود دی آمونیوم فسفات پرمصرف‌ترین کود فسفاته کشاورزی محسوب می‌شود. این کود از واکنش شیمیایی  آمونیاک و اسید فسفریک بدست می‌آید و سبب تولید ترکیبی با فرمول شیمیایی (NH4)2HPO4 می‌شود. خلوص بالا و غلظت فوق‌العاده عناصر غذایی موجود در کود باعث شده به یکی از کودهای پرکاربرد تبدیل گردد.

روی کیسه‌های این کود آنالیز استاندارد درج می‎شود که به صورت، 18-46-0 است. این اعداد نشان می‌دهند کود حاوی ۱۸ درصد نیتروژن، ۴۶ درصد فسفر و ۰ درصد پتاسیم است. غلظت بالای فسفر باعث می‌شود کود دی آمونیوم فسفات منبع مناسبی برای رفع نیازهای فسفره خاک‌های زراعی باشد.

 دقت کنید انواع دیگری از کودهای فسفاته مانند سوپرفسفات ساده (SSP) و سوپرفسفات تریپل (TSP) و مونوآمونیوم فسفات (MAP) نیز در بازار به فروش می‌رسند. هرکدام از این کودها کاربرد و درصد خاص خود را دارا هستند. .

کود دی آمونیوم فسفات 0-44-18

خرید کود دی آمونیوم فسفات

بهترین زمان مصرف ( جدول)

مرحله رشد گیاه	زمان مصرف	هدف مصرف	مقدار و روش مصرف
قبل از کاشت	1 تا 2 هفته قبل از کاشت	تأمین فسفر اولیه و تقویت ریشه‌زایی	اختلاط با خاک در عمق 10 تا 20 سانتی‌متری
زمان کاشت	همزمان با کاشت بذر یا نشا	تحریک رشد اولیه گیاه	مصرف نواری یا چالکود نزدیک ریشه
اوایل رشد رویشی	2 تا 3 هفته بعد از سبز شدن	تقویت توسعه ریشه و افزایش مقاومت گیاه	مصرف همراه آبیاری یا کودآبیاری
قبل از گلدهی	1 تا 2 هفته قبل از گلدهی	افزایش تعداد گل و بهبود باردهی	کودآبیاری یا مصرف موضعی
اوایل تشکیل میوه	پس از تشکیل اولین میوه‌ها	افزایش کیفیت و رشد میوه	در صورت نیاز و بر اساس آزمون خاک
درختان (چالکود)	اواخر زمستان یا اوایل بهار	تحریک رشد ریشه و گلدهی	مصرف در چالکود اطراف سایه‌انداز درخت

 

دقت کنید! کود را در نزدیکی بذر در حال جوانه‌زنی یا ریشه‌های بسیار جوان قرار ندهید. زیرا این کود هنگام حل شدن خاصیت قلیایی بودن موقتی ایجاد می‌کند که می‌تواند به بذر یا ریشه آسیب برساند. بهتر است کود با خاک مخلوط شده و کمی از بذر فاصله داشته باشد.

 

قیمت کود دی آمونیوم فسفات

قیمت کود دی آمونیوم فسفات تحت‌تاثیر موارد متعددی قرار گرفته و نوسان دارد. در ادامه برخی از این عوامل را بررسی خواهیم کرد.

• برند تولیدکننده: برندهای معتبر زیادی هستند که محصولات کشاورزی و کودهای زراعی تولید می‌کنند. برخی از این برندها محصولات باکیفیت‌تری تولید کرده و شناخته شده‌تر هستند. ازاین‌رو قیمت کودهای شرکت‌های مختلف یکسان نخواهد بود. از جمله برند های معروف در خرید کود، میتوان به کودهای شرکت ایکس گرین و فرمولایف اشاره کرد.
• قیمت مواد اولیه (سنگ فسفات، آمونیاک، گوگرد): قیمت کود دی آمونیوم فسفات به هزینه استخراج سنگ فسفات و تولید آمونیاک وابسته است. افزایش قیمت این نهاده‌ها می‌تواند هزینه نهایی تولید کود را بالا ببرد.
• تحریم‌ها: تنش‌های سیاسی یا تحریم‌ها می‌توانند مسیرهای تجاری را مختل کرده و بی‌ثباتی ایجاد کنند. این فرآیند، زنجیره تامین را با مشکل مواجه کرده و باعث افزایش قیمت کود دی آمونیوم فسفات می‌شود.
• نرخ ارز: از آنجایی که بخش قابل توجهی از کود دی آمونیوم فسفات مورد نیاز یا مواد اولیه آن وارداتی است، نوسانات نرخ ارز تاثیر زیادی روی قیمت تمام‌ شده آن دارد. هرگونه افزایش نرخ ارز، قیمت نهایی کود را بالا می‌برد.
• عرضه و تقاضای فصلی: در فصل‌های کاشت محصولات تقاضا برای مصرف DAP به اوج خود می‌رسد. این افزایش تقاضا می‌تواند باعث افزایش قیمت کود شود.

تفاوت کود آمونیوم فسفات و دی آمونیوم فسفات

کود آمونیوم فسفات و دی آمونیوم فسفات هر دو از مهم‌ترین کودهای فسفره مورد استفاده در کشاورزی هستند، اما از نظر درصد عناصر غذایی و اثر بر خاک تفاوت‌هایی دارند. کود آمونیوم فسفات (MAP) دارای حدود 11 درصد نیتروژن و 52 درصد فسفر است، در حالی که کود دی آمونیوم فسفات (DAP) حدود 18 درصد نیتروژن و 46 درصد فسفر دارد. به همین دلیل، DAP نیتروژن بیشتری تأمین می‌کند، اما MAP فسفر بیشتری در اختیار گیاه قرار می‌دهد که برای توسعه ریشه بسیار مهم است.

از نظر تأثیر بر pH خاک نیز این دو کود متفاوت عمل می‌کنند. کود آمونیوم فسفات خاصیت اسیدی ملایمی دارد و برای خاک‌های قلیایی بسیار مناسب است، زیرا به بهبود جذب عناصر غذایی کمک می‌کند. در مقابل، دی آمونیوم فسفات خاصیت قلیایی دارد و بیشتر برای خاک‌های اسیدی توصیه می‌شود. این ویژگی باعث می‌شود انتخاب نوع کود به شرایط خاک بستگی داشته باشد.

همچنین با خرید کود آمونیوم فسفات، به دلیل ایمنی بالاتر برای ریشه و قابلیت جذب مناسب، می‌توان شرایط بهتری برای رشد نهال‌ها و مراحل اولیه توسعه گیاه فراهم کرد در حالی که کود  دی آمونیوم فسفات به دلیل داشتن نیتروژن بیشتر، برای درختان بالغ و افزایش رشد رویشی کاربرد بیشتری دارد. در مجموع، برای بسیاری از باغ‌های پسته که دارای خاک قلیایی هستند، کود آمونیوم فسفات انتخاب مناسب‌تری است، اما استفاده از دی آمونیوم فسفات نیز در صورت نیاز به تأمین نیتروژن بیشتر می‌تواند مفید باشد.

کود دی آمونیوم فسفات برای انواع محصولات

 

 

میزان مصرف DAP  به نوع محصول، سن درخت، حاصلخیزی خاک و نتایج آزمایش خاک بستگی خواهد داشت. در ادامه نکات مصرف این کود برای انواع محصولات کشاورزی را بیان می‌کنیم:

کود دی آمونیوم فسفات برای برنج

در کشت برنج، تأمین متعادل عناصر غذایی در مراحل ابتدایی رشد نقش مهمی در استقرار نشاء، توسعه ریشه و افزایش تعداد پنجه‌ها دارد. کود دی‌آمونیوم فسفات به دلیل دارا بودن دو عنصر نیتروژن و فسفر، می‌تواند به‌عنوان بخشی از برنامه تغذیه پایه در شالیزار مورد استفاده قرار گیرد.

بهترین زمان مصرف این کود، زمانی است که زمین پس از شخم و آبگیری به حالت خمیری یا شل‌ته رسیده و آماده نشاکاری باشد. در این شرایط، کود به‌خوبی با خاک مخلوط شده و در ناحیه ریشه تثبیت می‌شود. این کار موجب دسترسی سریع‌تر ریشه‌ها به فسفر شده و در عین حال از هدررفت نیتروژن در اثر شستشو یا تبخیر تا حد زیادی جلوگیری می‌کند.

کود دی آمونیوم فسفات برای سیب زمینی

سیب‌زمینی برای تشکیل غده‌های درشت، یکنواخت و بازارپسند به تأمین مناسب فسفر در مراحل ابتدایی رشد نیاز دارد. کود دی‌آمونیوم فسفات به عنوان کود فسفر بالا، با فراهم  فسفر قابل جذب، به توسعه سریع‌تر ریشه‌ها و افزایش تعداد غده‌ها کمک می‌کند و نیتروژن موجود در آن نیز رشد اولیه بوته را تقویت می‌کند.

بهترین زمان مصرف این کود، پیش از کاشت غده‌ها یا هم‌زمان با کاشت و به‌صورت کود پایه است تا عناصر غذایی از همان ابتدای رشد در اختیار ریشه قرار گیرند و استقرار گیاه به شکل مطلوب انجام شود.

کود دی آمونیوم فسفات برای هندوانه

مصرف کود دی آمونیوم فسفات برای هندوانه قبل از کاشت نشا یا بذر است. اگر از کود در این زمان استفاده کنید، باعث توسعه ریشه‌های قوی و افزایش گل‌دهی گیاه خواهد شد که نتیجه آن تشکیل میوه‌های بیشتر و درشت‌تر خواهد بود. فسفر موجود در این کود می‎‌تواند در انتقال انرژی و تشکیل میوه نقش مهمی ایفا کند.

کود دی آمونیوم فسفات برای گندم

مصرف کود دی آمونیوم فسفات برای گندم یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است زیرا بیش از ۷۰ درصد خاک‌های گندم‌خیز ایران با کمبود فسفر مواجه هستند . این کود با تامین فسفر و نیتروژن باعث قوی‌تر شدن ریشه شده و پنجه‌زنی گیاه را بیشتر خواهد کرد.

بهترین زمان مصرف این کود، قبل از کاشت بذر و همزمان با آماده‌سازی زمین یا حین کاشت به وسیله دستگاه کودکار است. استفاده از این کود باعث افزایش مقاومت گیاه در برابر سرما و ورس (خوابیدگی) شده ودر نتیجه عملکرد دانه را افزایش می‎دهد.

 

کود دی آمونیوم فسفات برای گوجه فرنگی

در کشت گوجه‌فرنگی، مدیریت صحیح تغذیه در مراحل ابتدایی رشد نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد نهایی مزرعه دارد. استفاده از کود دی‌آمونیوم فسفات به‌عنوان یک منبع غنی از نیتروژن و فسفر، می‌تواند شروعی قدرتمند برای نشاءها فراهم کند و پایه‌گذار رشد یکنواخت و پربار بوته‌ها باشد.

بهترین زمان مصرف این کود، پیش از انتقال نشاء به زمین اصلی و هم‌زمان با آماده‌سازی خاک است. در این مرحله، فسفر موجود در DAP در دسترس ریشه‌های جوان قرار می‌گیرد و با تحریک تقسیم سلولی، موجب توسعه سریع و عمیق سیستم ریشه‌ای می‌شود. هرچه ریشه‌ها قوی‌تر و گسترده‌تر باشند، جذب آب و عناصر غذایی بهتر انجام شده و گیاه استقرار موفق‌تری در زمین خواهد داشت.

از سوی دیگر، نیتروژن موجود در این کود به تقویت رشد رویشی اولیه کمک می‌کند و باعث افزایش سرعت رشد برگ و ساقه در هفته‌های نخست پس از نشاکاری می‌شود. این موضوع در گوجه‌فرنگی اهمیت زیادی دارد، زیرا بوته‌های قوی‌تر توانایی بیشتری در تشکیل گل، تحمل تنش‌های محیطی و تولید میوه باکیفیت خواهند داشت.

کود دی آمونیوم فسفات برای زعفران

در کشت زعفران، مدیریت تغذیه نقش مستقیمی در تعداد گل، کیفیت کلاله و عملکرد نهایی مزرعه دارد. این گیاه برای تشکیل جوانه‌های گل و توسعه مناسب پیازها، به تأمین کافی فسفر نیازمند است. هرچند بسیاری از کارشناسان مصرف سوپرفسفات تریپل را توصیه می‌کنند، اما کود دی‌آمونیوم فسفات نیز می‌تواند به‌عنوان منبعی مؤثر از فسفر به‌همراه نیتروژن مورد استفاده قرار گیرد.

فسفر موجود در DAP به بهبود رشد ریشه و تقویت پیازها کمک می‌کند و زمینه را برای افزایش تعداد گل در فصل برداشت فراهم می‌سازد. همچنین مقدار نیتروژن این کود، در صورت مصرف متعادل، می‌تواند به تقویت رشد رویشی اولیه و افزایش بنیه گیاه کمک کند، بدون آن‌که رشد رویشی بیش از حد ایجاد شود.

بهترین زمان مصرف DAP در مزارع زعفران، اواخر تابستان و هم‌زمان با استفاده از کودهای گرانوله پایه به عنوان کوهای چالکود در زمان کاشت پیازها است. در این مقطع، عناصر غذایی فرصت کافی دارند تا در خاک تثبیت شده و در آغاز دوره رشد فعال، در اختیار ریشه قرار گیرند. رعایت تعادل در میزان مصرف اهمیت زیادی دارد، زیرا تغذیه بیش از حد نیتروژن می‌تواند بر کیفیت گل‌دهی اثر منفی بگذارد.

کود دی آمونیوم فسفات برای پیاز

پیاز برای تشکیل سوخ (پیاز) درشت و باکیفیت به فسفر کافی نیاز دارد. کود دی آمونیوم فسفات می‌تواند قبل از کاشت مورد استفاده قرار گیرد.  فسفر موجود در این کود باعث افزایش ریشه‌های قوی گیاه شده و فرآیند تشکیل سوخ را تسریع کند. دقت کنید پیاز به نیتروژن نیز احتیاج دارد اما مصرف متعادل آن مهم است تا از رشد بیش از حد شاخ و برگ جلوگیری شود.

کود دی آمونیوم فسفات برای خیار

در کشت خیار، تأمین فسفر کافی در ابتدای رشد نقش مهمی در توسعه ریشه و افزایش گلدهی دارد. کود دی‌آمونیوم فسفات با تقویت سیستم ریشه‌ای و فراهم کردن فسفر قابل جذب، به افزایش تعداد گل‌های ماده، بهبود تشکیل میوه و ارتقای کیفیت محصول کمک می‌کند. نیتروژن موجود در این کود نیز رشد اولیه بوته را یکنواخت‌تر می‌سازد.

بهترین زمان مصرف DAP، قبل از کاشت بذر یا پیش از انتقال نشا به زمین اصلی است تا عناصر غذایی از همان ابتدای استقرار گیاه در دسترس ریشه قرار گیرند. در کشت‌های گلخانه‌ای که از پلاستیک گلخانه‌ و آبیاری قطره‌ای استفاده می‌شود، مصرف این کود به‌عنوان کود پایه معمولاً بیشترین کارایی را در افزایش باردهی و کیفیت خیار نشان می‌دهد.

برای تولید نشاهای سالم و قوی، استفاده از سینی نشا استاندارد اهمیت زیادی دارد. سینی نشا با ایجاد شرایط یکنواخت برای رشد ریشه، باعث استقرار بهتر گیاه پس از انتقال به زمین اصلی می‌شود. ترکیب استفاده از سینی نشا با تغذیه مناسب مانند کود دی آمونیوم فسفات، موجب تقویت سیستم ریشه و افزایش درصد موفقیت نشاکاری خواهد شد.

کود دی آمونیوم فسفات برای انگور

درختان مو (انگور) نیز برای رشد و باردهی به فسفر نیاز دارند. بهترین زمان مصرف کود دی آمونیوم فسفات برای انگور، در پاییز یا زمستان و قبل از بیدار شدن درختان است. بهترین روش توصیه شده برای درختان میوه مانند انگور، روش چالکود است.

در این روش، چاله‌هایی در اطراف درخت حفر کرده و کود DAP را همراه با خاک و کود دامی پوسیده مخلوط می‌کنند. سپس چاله پر می‌گردد. این کار باعث می‌شود فسفر در دسترس ریشه قرار گرفته و درخت در فصل بهار رشد رویشی خوبی داشته باشد.

تشخیص کود دی آمونیوم اصلی

وجود کودهای تقلبی و بی‌کیفیت در بازار یک چالش جدی محسوب می‌شود که هنگام خرید کود باید به آن دقت کنید. برای تشخیص کود دی آمونیوم فسفات اصل می‌توانید از نکات زیر کمک بگیرید.

• خرید از مراکز معتبر: کود مورد نیاز خود را از فروشگاه‌های معتبر و دارای مجوز تهیه کنید.
• ظاهر فیزیکی: کود DAP اصل ایرانی به صورت گرانول‌هایی با رنگ زرد ماکارونی (کرم روشن) و اندازه یکنواخت (۱ تا ۴ میلی‌متر) تولید می‌شود. در نمونه‌های چینی، رنگ دانه‌ها سبز یا قهوه‌ای هستند .
• حلالیت: میزان حلالیت کود اصل بالا است. می‌توانید مقدار کمی از کود را در آب بریزید؛ گرانول‌های بی‌کیفیت دیرتر حل شده یا مواد نامحلول زیادی در ته ظرف باقی می‌گذارند.
• بسته‌بندی: به کیفیت بسته‌بندی، اطلاعات درج شده روی کیسه (آنالیز، وزن، تولیدکننده) و هولوگرام اصالت کالا توجه کنید.

خواص کود دی آمونیوم فسفات

استفاده از کود DAP می‌تواند مزایای زیادی را برای گیاهان و خاک به همراه داشته باشد. در ادامه برخی از این خواص را بررسی خواهیم کرد.

• تأمین همزمان نیتروژن و فسفر مورد نیاز گیاه و جلوگیری از بروز کمبود در مراحل اولیه رشد

• افزایش رشد رویشی از طریق تقویت ساخت پروتئین‌ها، کلروفیل و آنزیم‌ها و در نتیجه بهبود شاخه‌دهی و سبزینگیتوسعه و تقویت سیستم ریشه و افزایش توان جذب آب و عناصر غذایی

• افزایش گلدهی و میوه‌دهی و بهبود کمیت و کیفیت محصول

• بهبود رنگ، طعم، اندازه و ماندگاری محصولات کشاورزی

• افزایش مقاومت گیاه در برابر تنش‌هایی مانند خشکسالی، سرما و برخی بیماری‌ها

• فعال‌سازی میکروارگانیسم‌های مفید خاک و بهبود چرخه عناصر غذایی

• حلالیت بالا در رطوبت خاک و دسترسی سریع عناصر به ریشه گیاه

مقدار مصرف برای درخت

تعیین مقدار دقیق کود دی آمونیوم فسفات برای درختان، یک نسخه واحد و ثابت ندارد و به عوامل مختلفی بستگی خواهد داشت. علمی‌ترین راه، انجام آزمون خاک است. برای راهنمایی کلی، می‌توان از توصیه‌های عمومی براساس سن درخت و سطح فسفر خاک استفاده کرد.

وضعیت فسفر خاک (بر اساس آزمون خاک)	مقدار کود DAP به ازای هر سال سن درخت (گرم)
خیلی کم (فسفر کمتر از ۵ میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک)	50 گرم
کم (فسفر بین ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک)	30 گرم
متوسط (فسفر بین ۱۰ تا ۱۵ میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک)	15 گرم

 

به عنوان مثال، برای یک درخت ۵ ساله با خاکی که فسفر آن کم است، استفاده از حدود ۱۵۰ گرم کود DAP مناسب خواهد بود. این مقدار بهتر است به روش چالکود در زمستان یا اوایل بهار مصرف شود.

ترکیب کود دی آمونیوم فسفات

ترکیب اصلی DAP شامل ۱۸٪ نیتروژن و ۴۶٪ فسفر (P2O5) است. برای درختان میوه، مقدار مصرف بر اساس سن درخت و نتیجه آزمایش خاک تعیین می‌شود.

کود دی آمونیوم فسفات با علامت اختصاری DAP شناخته می‌شود و یک کود شیمیایی ترکیبی و غلیظ است که از دو عنصر پرمصرف و حیاتی برای گیاه تشکیل می‌شود. فرمول شیمیایی این کود  (NH4)2HPO4بوده و درصد خلوص آن، 18-46-0 است . این اعداد نشان‌دهنده درصد وزنی سه عنصر اصلی نیتروژن، فسفر و پتاسیم هستند.

• نیتروژن موجود در این کود به صورت یون آمونیوم (NH4+) بوده و به وسیله آب شستشو نخواهد شد. این نوع نیتروژن به تدریج در دسترس گیاه قرار می‌گیرد.
• فسفر این کود 46% بوده که این عدد بیانگر درصد پنتااکسید فسفر است. این میزان، غلظت بالایی از فسفر را نشان می‌دهد و دلیل اصلی محبوبیت DAP وجود فسفر بالای آن است
• همانطور که از آنالیز پیداست، این کود حاوی پتاسیم نیست و برای تامین این عنصر باید از منابع دیگر مانند کود سولفات پتاسیم یا کودهای کامل (NPK) استفاده کرد.

*دقت کنید بسته به تولیدکننده و گرید محصول، آنالیزهای دیگری مانند 16-44-0 یا 15-42-0 نیز در بازار وجود دارند اما استاندارد اصلی همان 18-46-0 است .از نکات کلیدی قابل توجه در مورد ترکیب DAP، رفتار آن در خاک خواهد بود.

 هنگامی که گرانول‌های این کود در مجاورت رطوبت خاک قرار می‌گیرند، حل شده و برای مدت کوتاهی در اطراف خود محیطی با pH قلیایی (حدود 8.5) ایجاد می‌کنند. این خاصیت در خاک‌های اسیدی مفید است اما می‌تواند به بافت‌های ظریف گیاهی آسیب بزند.

نتیجه‌گیری

کود دی آمونیوم فسفات (DAP) یک راهکار تغذیه‌ای برای تامین همزمان دو عنصر حیاتی نیتروژن و فسفر است. استفاده به‌موقع از این کود، در رشد اولیه، توسعه ریشه، افزایش گل‌دهی و در نهایت بهبود کمی و کیفی محصولات زراعی و باغی شما اثرات زیادی خواهد داشت.

به خاطر داشته باشید موفقیت در کشاورزی، تنها به یک عامل وابسته نیست؛ بلکه ترکیبی از دانش، استفاده از نهاده‌های باکیفیت مانند نوار آبیاری قطره‌ای، نشاهای باکیفیت و … خواهد بود.

 

---

 

سوالات متداول

1. آیا می‌توان کود دی آمونیوم فسفات را با کودهای دیگر مخلوط کرد؟

می‌توان DAP را با بسیاری از کودها مخلوط کرد اما برای اطمینان بیشتر بهتر است با کارشناسان کشاورزی مشورت کنید .

2. آیا مصرف بیش از حد DAP به گیاه آسیب می‌زند؟

بله، مصرف بیش از حد نه این کود نه تنها باعث هدررفت سرمایه می‌شود، بلکه می‌تواند به افزایش شوری خاک، ایجاد سمیت آمونیاک و اختلال در جذب عناصری مانند آهن و روی منجر شود .

3. آیا می‌توان از DAP در سیستم‌های آبیاری تحت فشار مانند نوار آبیاری قطره‌ای استفاده کرد؟

بله، انواع محلول و قابل حل در آب DAP برای این منظور تولید شده‌اند. البته استفاده از نوع گرانوله معمولی این کود در سیستم آبیاری قطره‌ای مناسب نیست زیرا به طور کامل در آب حل نشده و باعث گرفتگی قطره‌چکان‌ها خواهد شد.