درخت پسته چند ساله بار می‌دهد؟

پسته از ارزشمندترین محصولات باغی ایران است که در سفره‌های ایرانی و صادرات غیرنفتی کشور نقش مهمی دارد. پرورش و کشت پسته، نیازمند صبر و آگاهی از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد آن است.

برخلاف بسیاری از درختان میوه که یکی دو سال پس از نشاء، محصول می‌دهند، درخت پسته دوره نونهالی یا رشد طولانی‌تری دارد و دیرتر به بار می‌نشیند. این موضوع باعث شده بسیاری از باغداران این سوال را بپرسند که درخت پسته چند ساله بار می‌دهد و چه عواملی در تسریع یا تاخیر باردهی آن موثر هستند؟

درخت پسته از سال چندم بار می‌دهد؟

درخت پسته نسبت به درختان میوه، دیرتر به بار می‌نشیند و دوران نونهالی طولانی‌تری دارد. با افزایش سن درخت، مقدار محصول آن هم بیشتر می‌شود. زمانی که درخت به ۱۰ تا ۱۲ سالگی می‌رسد، وارد مرحله باردهی کامل و اقتصادی می‌شود و حداکثر تولید ممکن را خواهد داشت. یک نکته مهم درباره درختان پسته بالغ این است که یکسال در میان بار سنگین می‌دهند؛ یعنی یک سال محصول زیاد و سال بعد محصول کمتری تولید می‌کنند. به این الگو، باردهی نوبتی یا تناوب باردهی می‌گویند.

به نقل از سایت heartofthedesert پسته ۵ تا ۸ سال بعد از کاشت، شروع به میوه دادن می‌کند. اوج باردهی و محصول اقتصادی درخت از حدود ۱۵ تا ۲۰ سالگی به بعد شروع می‌شود. نکته مهم این است که پسته یک سال در میان بار سنگین می‌دهد؛ یعنی یک سال پر محصول است و سال بعد محصول آن کم می‌شود یا اصلا محصولی نمی‌دهد.

طول عمر مفید و اقتصادی یک درخت پسته حدود ۴۰ تا ۵۰ سال است. اگر از درخت به خوبی مراقبت شود (آبیاری منظم، تغذیه مناسب، هرس به موقع)، می‌تواند در بازه ۱۰ تا ۲۰ سالگی بهترین باردهی را تجربه کند.

هر درخت پسته چند کیلو بار می‌دهد؟

میزان باردهی درخت پسته متغیر است و به سن درخت، رقم پسته و شرایط باغ (آبیاری، خاک، مراقبت‌ها) بستگی دارد. در سال‌های نخست پس از شروع باردهی، درخت جوان مقدار کمی پسته تولید می‌کند (حدود ۱–۲ کیلوگرم خشک در سال). با بالغ شدن درخت، بازدهی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.

بر اساس گزارش‌ها، یک درخت پسته بالغ و سالم می‌تواند به طور متوسط ۱۰–۱۵ کیلوگرم پسته خشک بار داشته باشد. در مقیاس هکتاری، یک باغ پسته بالغ و به‌خوبی مدیریت‌شده حدود ۲۵۰۰ کیلوگرم پسته خشک (خشک‌شده و بدون مغز) محصول می‌دهد. (در هر هکتار)

آیا درخت پسته بدون پیوند بار می‌دهد؟

پسته یک درخت دوپایه است که از طریق پیوندکاری (بافرآوری یک پایه روی درخت مادری پسته) تکثیر می‌شود. نهال‌های پسته بدون پیوند (کاشته شده از بذر) می‌توانند میوه تولید کنند اما این میوه بسیار ناچیز، ریز و کیفیت پایین است.

به بیان ساده درختان بذرشده (غیرپیوندی) باردهی قابل توجهی ندارند و محصول اقتصادی کمی ارائه می‌دهند. بنابراین برای داشتن عملکرد قابل‌قبول، استفاده از نهال‌های پیوندی با ارقام استاندارد و تعیین جنسیت ضروری است.

برای بار دادن درخت پسته چه باید کرد؟

برای افزایش باردهی درخت پسته باید عوامل موثر روی میزان باردهی را کنترل کرد. برخی از این موارد عبارتند از:

• انتخاب رقم مناسب و نهال پیوندی: انتخاب ارقام اصلاح‌شده و پیوندی، باعث می‌شود درختان زودتر وارد دوره باردهی شوند و عملکرد بالاتری داشته باشند.
• بررسی شرایط اقلیمی و خاک: پسته در مناطق دارای تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های معتدل بهترین عملکرد را دارد. خاک باغ پسته باید سبک و دارای زهکشی خوب باشد.pH مناسب خاک در حدود ۷–۸ (خنثی تا قلیایی خفیف) است که جذب عناصر غذایی را تسهیل می‌کند.
• آبیاری قطره‌ای منظم: آبیاری مناسب، به ویژه در فصل‌های گرم سال و قبل از رشد مغز میوه، نقش مهمی در پرشدن مغز پسته و افزایش درصد خندانی آن دارد. بهترین روش آبیاری برای باغ پسته، روش قطره‌ای است زیرا با تامین یکنواخت رطوبت خاک، استرس خشکی را کاهش داده و از کوچک شدن مغز جلوگیری می‌کند. پلاستیک کشاورزی سبب می‌شود رطوبت خاک حفظ شده و راندمان مصرف آب بالا برود.
• کوددهی مناسب: درخت پسته برای رشد و باردهی به عناصر غذایی نیاز دارد. بهترین کود برای خندان شدن پسته با دارا بودن ترکیبات نیتروژن، فسفر و به ویژه پتاسیم، میزان میوه‌های پوک و ریز را کاهش داده و رشد مغز پسته را افزایش می‌دهد.
• گرده‌افشانی: از آنجا که درخت پسته دوپایه است، باید در هر باغ چند درخت نر نیز کاشته شود تا گرده‌های آن توسط باد به درختان ماده برسد. کمبود درختان نر به کاهش تلقیح و کاهش محصول منجر می‌شود.
• بیماری‌ها و آفات: کنترل به‌موقع بیماری‌هایی مانند ورتیسیلیوم و آفات مختلف اهمیت زیادی دارد. همچنین هرس به‌موقع برای اصلاح شکل درخت و حذف شاخه‌های اضافه، ضمن تسهیل برداشت، به جریان بهتر مواد درختی و افزایش گل‌آوری کمک می‌کند.

چقدر طول می‌کشد تا درخت پسته محصول بدهد؟

مدت زمان لازم برای رسیدن به اولین برداشت، به روش تکثیر و مراقبت‌های اولیه بستگی دارد. معمولا برای نهال‌های پیوندی آماده‌ کاشت، دو تا سه سال زمان لازم است تا اولین میوه‌های کم‌حجم ظاهر شود. البته محصول‌دهی اقتصادی قابل توجه بعد از ۵–۶ سال آغاز شده و تا حدود ۱۰–۱۲ سالگی به اوج می‌رسد.

برای نهال‌های غیرپیوندی (از بذر)، دوره رسیدن بسیار طولانی‌تر است و تا چندین سال اول میوه معناداری حاصل نمی‌شود. پیروی از برنامه کوددهی پسته و استفاده از بهترین کود برای پسته و انتخاب ارقام پیوندی، کلید کوتاه کردن دوره باروری و افزایش محصول‌دهی است.

سخن پایانی

درخت پسته از باارزش‌ترین محصولات کشاورزی ایران به‌شمار می‌آید. آگاهی از زمان شروع میوه‌دهی و میزان باردهی به کشاورزان کمک می‌کند باغ خود را بهتر برنامه‌ریزی کنند. در پاسخ به سوال درخت پسته چند ساله بار می‌دهد باید بگوییم این درخت از سال ۴–۵ شروع به محصول‌دهی می‎کند و در حدود سال ۱۰ تا ۱۲ رشد خود به باروری کامل می‌رسد.

با فراهم کردن شرایط مناسب کشاورزی (انتخاب رقم پیوندی، استفاده از نوار آبیاری قطره‌ای، تغذیه‌ کافی و کنترل آفات) می‌توان نه تنها باردهی درختان پسته را افزایش داد، بلکه کیفیت مغز پسته (از جمله درصد خندانی) را نیز بهبود بخشید.

---

سوالات متداول

1. چه کودهایی برای افزایش محصول درخت پسته مناسب هستند؟

برای افزایش کمیت و کیفیت محصول، درخت به سه عنصر غذایی اصلی نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیاز دارد. کوددهی منظم نقش مهمی در کاهش میوه‌های پوک و افزایش رشد مغز پسته ایفا می‌کند. علاوه‌بر این سه عنصر، استفاده از کودهای ریزمغذی مانند روی، آهن و منگنز نیز ضروری است.

2. نسبت درخت نر به ماده در یک باغ پسته چقدر است؟

نسبت استاندارد و توصیه‌شده، وجود حداقل یک درخت نر به ازای هر ۱۰ تا ۱۵ درخت ماده در باغ است. رعایت این نسبت و پراکنش مناسب درختان نر باعث می‌شود گرده به خوبی جابه‌جا شده و تمامی درختان ماده تلقیح شوند.

3. از کجا بفهمیم درخت پسته نر است یا ماده؟

تشخیص جنسیت درخت پسته زمانی ممکن می‌شود که درخت به سن گل‌دهی برسد. برای تشخیص، باید به ساختار گل‌ها توجه کرد. درختان ماده دارای گل‌آذین با ظاهری خوشه‌ای و بسته هستند که پس از تلقیح به خوشه پسته تبدیل می‌شوند. درختان نر گل‌آذینی بازتر و آویخته دارند که پرچم‌های تولیدکننده گرده را در خود جای داده‌اند.

4. چه آفات و بیماری‌هایی باعث کاهش باردهی درخت پسته می‌شوند؟

آفات و بیماری‌های متعددی می‌توانند درختان پسته را مورد حمله قرار داده و باعث کاهش شدید باردهی شوند. از مهم‌ترین آفات می‌توان به پسیل پسته، کرم میوه‌خوار پسته و … اشاره کرد. در بخش بیماری‌ها نیز، قارچی مانند ورتیسیلیوم (پژمردگی ورتیسیلیومی) به درخت حمله کرده و باعث پژمردگی و مرگ تدریجی آن می‌شود.

5. پسته من پوک می‌شود و مغز آن کامل رشد نمی‌کند؟

مهم‌ترین عامل، تغذیه نامناسب به ویژه کمبود عنصر پتاسیم است که در پر شدن مغز نقش مهمی دارد. عامل دیگر تنش آبی و کمبود رطوبت کافی است. این امر باعث می‌شود سلول‌های مغز فرصت رشد پیدا نکنند. همچنین عدم گرده‌افشانی و ضعیف بودن گرده نیز باعث تشکیل میوه‌های ناقص و پوک می‌شود.